ام‌پزا (M-Pesa) چیست و چگونه کار می‌کند؟

معرفی ام‌پزا
ام‌پزا (M-Pesa) نام یکی از خدمات بانکی موبایلی است که به کاربران اجازه می‌دهد تا از طریق تلفن‌های همراه خود ذخیره و انتقال پول را انجام دهند. ام‌پزا در ابتدا در کنیا به عنوان روشی جایگزین برای دسترسی به خدمات مالی برای افراد بدون حساب بانکی در کشور معرفی شد. سافاریکام بزرگترین اپراتور تلفن همراه در کنیا، M-Pesa را در سال ۲۰۰۷ راه‌اندازی کرد. ام‌پزا ترکیب M به معنای موبایل و Pesa به معنای پرداخت در زبان سواحیلی (Swahili) است.

ام‌پزا، یک نوآوری فینتکی
فناوری‌های نوظهور در بخش مالی یا Fintech، امکان دسترسی به خدمات مالی و محصولات آن را در هزینه‌های بسیار پایین‌تر فراهم می‌آورد. یکی از این نوآوری‌های فینتکی مربوط به افراد به اصطلاح unbanked یا بدون حساب بانکی است. این نوآوری به دنبال آن است که نیاز های افرادی که دسترسی به بانک‌ ندارند و یا نمی‌توانند حداقل سپرده‌های لازم را برای داشتن حساب بانکی را تامین کنند، برطرف کند. برای آن‌که این ابتکار عمل موفقیت‌آمیز باشد، نیاز است تا سازمان‌های مختلف در به اشتراک گذاشتن اطلاعات با یکدیگر برای ایجاد یک پلت‌فرم دیجیتالی یکپارچه همکاری کنند. تاکتیک ارتباط متقابل در کشورهای جنوب صحرای آفریقا به سرعت در حال توسعه است، به طوری که بخش مخابرات و بانکداری با هم کار می‌کنند تا خدمات بانکداری تلفن همراه را برای افراد بدون حساب بانکی ایجاد کنند. یکی از ابزارهای نوآورانه که از همکاری این دو بخش در کنیا بوجود آمده، M-Pesa است.

نحوه کارکرد ام‌پزا
ام‌پزا یک سیستم بانکی مجازی است که سرویس‌های انجام تراکنش بانکی را از طریق سیم‌کارت انجام می‌دهد. زمانی که سیم‌کارت در موبایل قرار می‌گیرد، کاربر می‌تواند از طریق پیامک تلفنی، پرداخت و انتقال وجه داشته باشد. کاربران بدون حساب بانکی به راحتی می‌توانند به باجه‌های M-Pesa در سراسر کشور دسترسی پیدا کنند. وجهی که قرار است ذخیره یا انتقال داده شود را به مامور باجه تحویل می‌دهند و مامور آن را در حساب ام‌پزای فرد انتقال می‌دهد. برای مثال کشاورزی که حساب بانکی ندارد و می‌خواهد در‌آمد ۱۰۰۰ شیلینگ حاصل از فروش خود را به حساب ام‌پزای خود انتقال دهد، به باجه یا مامور مستقر در محل ام‌پزا مراجعه کرده و پول خود را به او تحویل می‌دهد. سپس مامور توسط تلفن همراه فرد به حساب او دسترسی پیدا کرده و ۱۰۰۰ شیلینگ در حساب او شارژ خواهد کرد. بعد از چند ثانیه فرد پیامکی دریافت می‌کند که سپرده‌گذاری را تایید کرده و مانده حساب فرد را نمایش می‌دهد. کشاورز همچنین می‌تواند با استفاده از شماره مامور باجه M-Pesa و یک PIN شخصی پول خود را از حساب خود برداشت کند.

پول‌هایی که ماموران ام‌پزا جمع‌آوری می‌کنند در حساب‌های بانکی سافاریکام سپرده‌گذاری و نگهداری می‌شوند و توسط صندوق حفاظت سپرده‌ها (Deposit Protection Fund) تا حداکثر ۱۰۰،۰۰۰ شیلینگ (یا ۱۰۰۰ دلار) بیمه می‌شوند.
ام‌پزا برای انتقال وجه نیز رسید صادر می‌کند که اثبات می‌کند تراکنش با موفقیت انجام شده است. برای این کار نیاز است که دو طرف شماره تلفن‌های یکدیگر را داشته باشند چرا که شماره تلفن هر فرد مانند شماره حساب او عمل می‌کند. پس از انجام تراکنش، دو طرف پیامکی دریافت می‌کنند که نشان دهنده نام کامل شخص انتقال دهنده و شخص گیرنده و همچنین مقدار وجه انتقال داده شده است. رسید تلفنی که در عرض چند ثانیه دریافت می‌شود، به ارتقاء شفافیت برای همه افراد درگیر در معامله کمک می‌کند.

کنیا
ام‌پزا برای اولین بار توسط سافاریکام، اپراتور شبکه موبایلی کنیایی، در مارچ ۲۰۰۷ در کنیا راه‌اندازی شد. ام‌پزا به سرعت سهم قابل توجهی از بازار را برای واریز وجه به دست آورد و تا دسامبر ۲۰۱۱ تنها در کنیا به ۱۷ میلیون کاربر رسید. در ۱۹ نوامبر سال ۲۰۱۴ سافاریکام اپ اندوریدی با نام M-Ledger را برای کاربران ام‌پزا معرفی کرد. این اپ که در حال حاضر تنها در اندروید موجود است، به کاربران اجازه می‌دهد که به تاریخچه تمامی تراکنش‌های خود دسترسی داشته باشند. همچنین گزارش شده است که در ۲۳ فوریه ۲۰۱۸ فروشگاه گوگل‌پلی از طریق سرویس M-Pesa کنیا شروع به دریافت هزینه اپلیکیشن‌ها کرد.

تانزانیا
ام‌پزا در سال ۲۰۰۸ توسط Vodacom در تانزانیا راه‌اندازی شد، اما توانایی اولیه آن برای جذب مشتریان از انتظارات کمتر بود. در سال ۲۰۱۰، شرکت مالی بین المللی (International Finance Corporation) گزارشی را منتشر کرد که بسیاری از این مسائل را در عمق بیشتری مورد بررسی قرار داد و تحولات استراتژیک را که Vodacom برای بهبود وضعیت بازار خود انجام داده است، مورد تحلیل قرار داد. از ماه مه ۲۰۱۳ M-Pesa در تانزانیا دارای ۵ میلیون کاربر است.

آفریقای جنوبی
در ماه سپتامبر ۲۰۱۰، Vodacom و Nedbank این سرویس را در آفریقای جنوبی راه‌اندازی کردند. در آن سال تخمین زده شد که بیش از ۱۳ میلیون نفر ” فعال اقتصادی ” بدون حساب بانکی در آن کشور وجود دارد. ام‌پزا در مقایسه با پیش‌بینی‌های Vodacom در بازار آفریقای جنوبی کند‌تر عمل کرد. وداکام پیش‌بینی کرده بود که در طی سه سال آینده ۱۰ میلیون کاربر ثبت‌نام می‌کند اما تا مه ۲۰۱۱، حدود ۱۰۰،۰۰۰ مشتری ثبت شده بود. شکاف بین انتظارات عملکرد M-Pesa و عملکرد واقعی آن تا حدی می تواند به اختلافات بین بازارهای کنیا و آفریقای جنوبی، از جمله مقررات بانکی در زمان راه‌اندازی M-Pesa در هر کشور مربوط شود. با وجود تلاش‌ها، در مارس ۲۰۱۵، M-Pesa همچنان در تلاش بود تا مشتریان خود را افزایش دهد. آفریقای جنوبی تنها با ۱٫۱ میلیون کاربر از تانزانیا و کنیا عقب مانده است.

هند
ام‌پزا در نوامبر ۲۰۱۱ در یک همکاری با بانک ICICI در هند راه اندازی شد. این سرویس همچنان در مناطق محدودی در هند فعالیت می‌کند. وودافون قصد دارد این سرویس را در سراسر هند گسترش دهد. ثبت نام در ام‌پزا رایگان است اما برای انجام تراکنش و انتقال وجه تعرفه هایی مشخص شده است.
دستاورد های خدمات ام‌پزا
از طریق خدمات پرداخت تلفن همراه مانند M-Pesa، استاندارد زندگی را به میزان قابل توجهی بهبود یافته است. تجار، کشاورزان، رانندگان و… نیازی به حمل مقدار زیادی پول نقد ندارند که این باعث کاهش دزدی و کلاهبرداری می‌شود. همچنین برای پرداخت هزینه قبض آب و برق نیازی نیست که مردم در صف‌های طولانی منتظر بمانند چرا که از طریق ام‌پزا می‌توانند قبض آب و برق را نیز پرداخت نمایند.

جهت جلوگیری از هر نوع کلاه‌برداری، برای ثبت‌نام در ام‌پزا نیاز است که کاربر سافاریکام از شماره‌ی کارت‌ملی و یا شماره پاسپورت معتبر استفاده نماید. بدین ترتیب هر تراکنش واریز، پرداخت، برداشت و سپرده گذاری با مشخصات فرد علامتگذاری می‌شود.
خدمات مالی از طریق تلفن همراه به طور فزاینده‌ای در کشورهای در حال توسعه مورد استقبال قرار گرفته است و جمعیت بدون حساب بانکی را به خوبی پوشش می دهند. خدمات انقلابی مانند Paga، MTN Mobile Money، Airtel Money و Orange Money باعث ایجاد تحول در روش‌های سنتی پرداخت در این کشور‌ها شده و اقتصاد بر مبنای پول نقد را به اقتصادی دیجیتالی تبدیل کرده است.

منبع:
https://www.investopedia.com/terms/m/mpesa.asp