در مهر ۱۴۰۴، گروه شرکتهای GSS کارگاه آموزشی هنر حل مسئله را با هدف توانمندسازی و توسعهی سازمانی، برای جمعی از مدیران خود برگزار کرد. این کارگاه بهصورت فشرده و طی دو روز در GSS برگزار شد و بر پایهی روش (PDIA) و بر این باور ساده اما کلیدی استوار بود که سازمانها در فرایندِ حل کردنِ مسئلههای واقعیِ خود توانمند میشوند.
دکتر فرهاد نیلی، اقتصاددان و مدیرعامل شرکت مشاورهی مدیریت رهنمان و دکتر محمد فاضلی، جامعهشناس و پژوهشگر حوزهی توسعه و سیاستگذاری عمومی تدریس کارگاه را بر عهده داشتند. حضور این دو استاد، ترکیبی از عمقِ نظری و تجربهی کاربردی را به کارگاه آورد.
چرا حل مسئله؟
هر سازمانی با مجموعهای از مشکلات مقطعی و گاه مزمن روبهروست که میان «آنچه میخواهد» و «آنچه در عمل به دست میآورد» شکاف ایجاد میکنند. واکنش رایج، استفاده از یک جعبهابزارِ همیشگی است: تغییر ساختار، تزریق منابع مالی بیشتر، تنظیم برنامههای سختگیرانهتر، استخدام نیروی تازه یا آوردن مدیران جدید. اما پژوهشهای گسترده نشان میدهند که این راهحلهای کلیشهای اغلب جواب نمیدهند؛ چون سازمان با این پیشفرض که «مسئله و راهحل را از قبل میداند» وارد عمل میشود.
درست همینجاست که باید نقطهی شروع را تغییر داد و کار را بهجای جستوجوی راهحل، از شناختِ خودِ مسئله آغاز کرد. همین تغییر نگاه، هستهی اصلی روشی است که در این کارگاه آموزش داده شد.
رویکرد PDIA چیست؟
روش انطباق تکرارشونده مسئلهمحور (PDIA) برگرفته از کار پژوهشگرانی چون اندروز، پریچت و وولکاک است و سازمان را بهجای تمرکز بر راهحلها، به سمت شناخت دقیقِ مسئلهها هدایت میکند. منطق درونی آن را میتوان چنین خلاصه کرد:
- شناسایی وضع موجود (As Is) و وضع مطلوب (To Be) سازمان.
- تعریف مسئلهها بهعنوان موانعِ گذر از وضع موجود به وضع مطلوب.
- تجزیهی مسائل بزرگ به علل کوچکترِ حلپذیر، تا پایینترین سطحِ قابلاقدام.
- کسب موفقیتهای گامبهگام و کوچک، و تکرار و انطباق پیوسته.
- درونیکردنِ این عادت و تبدیل آن به بخشی از ظرفیت پایدارِ سازمان.
این رویکرد بر راهبردی به نام پیچیدگی سادهسازیشده تکیه دارد؛ یعنی پیچیدگیِ درکنشدهای که سازمان را دچار «خمودی و انفعال» کرده، به نقشهای روشن و قابلاقدام تبدیل میشود. وقتی سازمان نسبت به مسائلش خودآگاه شود و مسیر غلبه بر آنها روشن گردد، همان چیزی پدید میآید که موتور محرکِ تغییر است: کنش جمعی سازمانی.
دستاورد این کارگاه برای GSS
برای مجموعهای مانند GSS که کارش بر نوآوری، دانش بومی و تحلیل داده استوار است، توانِ حل مسئله یک مهارتِ زیرساختی است. این کارگاه به مدیران یک «زبان مشترک» و روشی عملی داد تا مسائل واقعی را دقیقتر تعریف، به علل ریشهای تجزیه و با اقدام جمعی حل کنند.
سرمایهگذاری بر توسعهی مهارتهای نرم و ظرفیتسازی درونی، بخشی از همان مسیری است که GSS بهعنوان «همراه نوآوری شما» دنبال میکند: ساختن سازمانی که بهجای تکیه بر راهحلهای تکراری، با توانمندیِ پیوسته در حل مسئله رشد میکند.
پینوشت | دربارهی اندروز، پریچت و وولکاک: مت اندروز، لنت پریچت و مایکل وولکاک از پژوهشگران حوزهی توسعه و سیاستگذاری عمومی و از استادانِ برنامهی «ظرفیتسازی دولت» (Building State Capability) در مرکز توسعهی بینالمللیِ دانشگاه هاروارد هستند. این سه پژوهشگر روش PDIA را صورتبندی کردند و آن را در کتاب «Building State Capability» (انتشارات دانشگاه آکسفورد، ۲۰۱۷) ارائه دادند؛ اثری که ترجمهی فارسی آن با عنوان «توسعه بهمثابه توانمندسازی حکومت» (نشر روزنه) منتشر شده است. ایدهی محوری کارشان این است که سازمانها و دولتها با تمرکز بر مسئلههای واقعی و حلِ گامبهگام و تکرارشوندهی آنها، ظرفیت درونیِ خود را میسازند.
